Fars körfəzində enerji savaşı-Qalib və məğlublar…

Heydər Oğuz: “Rusiya ilə əməkdaşlığa geri dönmək zorunda qalacaqlar”

Fars körfəzində gərginliyin yeni mərhələyə keçməsi ilə enerji infrastrukturlarına qarşı qarşılıqlı zərbələr qlobal bazarlarda ciddi dalğalanma yaradıb. Hörmüz boğazının bağlanması təhlükəsi dünya enerji təchizatının təxminən beşdə birini risk altına salarkən, neft qiymətləri yüksəlişə keçib. Bu proses yalnız region ölkələrini deyil, həm də Asiya və Avropanın əsas iqtisadi güclərini seçim qarşısında qoyur. Bəs, dünya neft və qaz nəqlinin 20%-nin keçdiyi Hörmüz boğazının bağlanmasından ən çox itirən və ən çox qazanan kim olacaq?

Siyasi şərhçi Heydər Oğuz Musavat.com-a deyib ki, ABŞ-İsrail cütlüyünün İrana qarşı müharibəsi yeni mərhələyə qədəm qoyub:

“İsrailin İrana məxsus Fars körfəzindəki qaz və neft yataqlarına hücumuna Tehran da cavabsız qalmadı. O da Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, BƏƏ və digər ərəb ölkələrinin neft və qaz təsislərinə zərbələr endirdi. Nəticədə ən qorxunc ssenari real oldu. Fars körfəzi tamamilə enerji istehlakçılarına bağlandı. Bu hücumdan əvvəl İranda belə bir təsəvvür var idi ki, Fars körfəzində neft savaşları başlayarsa, enerji daşıyıcılarının qiyməti 200 dollara qədər qalxacaq. Bahalaşma həqiqətən də oldu, amma İranın umduğu qədər yox. Dünya enerji bazarında bir barel Brend markalı neftin qiyməti 111 dollara qədər qalxdı. Ötən illərdə qiymətlərin də bu həddə olduğunu nəzərə alsaq, görərik ki, İranın ümidləri özünü doğrultmadı. Xatırladım ki, 2008-ci ildə neftin qiyməti 165 dollara qədər yüksəlmişdi. 2010-2014-cü illərdə isə qiymətlər 90-100 dollar arasında gedib gəlirdi. İndiki qiymətlər də təxminən o civardadır. Təbii ki, neftin qiymətinin yüksək olması bütün sənaye ölkələrinin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərəcək. Üçüncü dünya dövlətləri də bundan ciddi şəkildə təsirlənəcəklər. Amma etiraf etməliyik ki, bu qiymət artımı dünyanın çəkə bilməyəcəyi yükə də çevrilməyəcək. Fars körfəzində neft savaşlarının başlaması və Hörmüz boğazının tamamilə bağlanmasından ən çox itirən isə İranın özü olacaq. Böyük ehtimalla enerji müharibəsi nəticəsində İran ən böyük gəlir mənbəyi olan neft bazarını tamamilə itirəcək. Bir də bura darmadağın olmuş hasilat təsisatlarını əlavə etsək, cənub qonşumuzun itkilərinin qısa zamanda bərpa olunması da mümkün görünmür”.

Siyasi şərhçi deyib ki, körfəzin digər ölkələri də neft – qaz müharibələrindən itkisiz çıxmayacaq:

“Amma bu itkilər bərpa olunmaz səviyyəyə yüksəlməyəcək. Ona görə ki, İrandan fərqli olaraq digər körfəz ölkələri bu savaşa əvvəlcədən hazırlanmışdılar. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanı 1980-ci illərdə başlayan İran-İraq savaşı dövründə Petroline adlanan bir layihə üzərində işləmiş və ölkənin şərqindən Qırmızı dənizə qədər 740 km-lik kəmər çəkmişdi. İlk inşa illərində bu kəmərlə gündə 5 milyon barel neft daşımaq olardı. Son zamanlar Ər-Riyadın Petroline kəmərinin nəql imkanlarını gündəlik 7 milyon barelə yüksəltdiyi bildirilir. Çünki o, bu illər ərzində boş durmamış, ikinci bir nəqliyyat xəttini də çəkmişdir. Səudiyyə Ərəbistanının Hörmüz boğazı bağlanmamışdan əvvəlki ümumi neft ixracatı gündəlik 10 milyon barel idi. Bunun da 80-90%-i Hörmüz boğazından keçirdi. Yəni ölkənin Qırmızı dəniz sahillərindəki hasilatı cəmi 10% idi. Belə çıxır ki, Səudiyyə Ərəbistanı Hörmüz boğazından gündəlik 9 milyon barel neft keçirirdi. Petroline kəmərini genişləndirmədən belə hazırda bu həcmin 7 milyonunu yenə Qırmızı dənizə daşıya biləcək. Başqa sözlə, onun neft savaşından itirəcəyi ən pis halda 20% olacaq. Neftin qiymətlərinin 40-50% artdığını nəzərə alsaq, enerji savaşlarından onun karlı çıxacağını təxmin etmək olar. BƏƏ də başının çarəsinə əvvəlcədən baxan ölkələrdəndir. O da 2008-2012-ci illərdə gündəlik 1,5-1,8 milyon barel ötürmə qabiliyyətinə malik ADCOP (Abu Dhabi Crude Oil Pipeline) xəttini çəkmiş və Hörmüz boğazından asılılığına son qoymuşdur. Hardasa 400 km. uzunluğunda olan bu kəmər BƏƏ-nin gündəlik neft hasilatının (3,4-4,5 milyon barel) yarısını Hörmüz boğazından keçmədən Oman körfəzi sahillərinə çıxara biləcək. Neft qiymətlərinin artımı onun da zərərlərini kompensasiya edəcək. Dünyanın ən böyük mayeləşdirilmiş qaz (LNG) istehsalçısı Qətər yəqin ki, uzun müddət istehsalı və satışı dayandıracaq. Amma onun üçün də bu, ciddi problem sayılmır. Zatən dünyanın ən zəngin ölkələrindən olan Qətər enerji qiymətlərini tənzimləmək üçün tez-tez hasilatını tamamilə durdurur. 2.5-3 milyon əhalisi və onun cəmi 10%-i öz vətəndaşı olan Qətərin 300-330 min insanın qarnını doyurmaq, müharibə bitənə qədər onlara gün ağlamaq kimi bir dərdi yoxdur. Eyni sözləri Küveyt və bizim Babək rayonumuzdan belə balaca olan Bəhreyn üçün də demək olar. Körfəz ölkələri arasında İrandan sonra ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən biri İraq olacaq. Çünki, bu ölkə də böyük təbii sərvətlərə malik olsa da, ABŞ-ın yanlış siyasətləri nəticəsində gündəlik neft satışları hesabına ayaqda dura bilir. Amma bu da İsrail və ABŞ üçün ciddi problem hesab olunmur. İrana bağlı Həşdi-Şabilərin at oynatdığı bu ölkəni də onlar söküb yenidən yığmaq istəyirlər. Qısası, İranın ayağına güllə sıxmağa bənzəyən bu neft savaşlarının əsas hədəflərindən biri də onun proksi-qüvvəsi sayılan İraqdır. Son zamanlar İranın təhriklə Bağdadda hakimiyyətə gətirilməyə çalışılan Maliki hökumətini də aclıqla sınağa çəkmək ABŞ-ın əsas məqsədlərindən biridir. Körfəzdəki neft savaşının ikinci ən böyük zərbəsi Asiya ölkələrinə dəyəcək. Xüsusilə Çin, Hindistan, Cənubi Koreya, Yaponiya kimi ölkələrə. Çünki bu ölkələr öz neft tədarüklərinin 70-80 faizinin təminatında Hörmüz boğazından asılıdırlar. ABŞ prezidenti Donald Tramp məhz bu asılılığı nəzərə alıb onları Hörmüz boğazını işğal etməyə çağırmışdı. Onlar isə necə deyərlər, “quyruq ələ vermək” istəmirdilər. İndi isə neft savaşı nəticəsində sənayelərinin qan damarları boşalacaq və özləri məcburən Hörmüz boğazına müdaxilə etməli olacaqlar”.

Siyasi şərhçinin fikrincə, İranın qaz və neft təsisatlarını bombalayan İsrail-ABŞ cütlüyünün də əsas hədəfiİranı başqalarının hesabına məğlub etməkdir: “Körfəz neft savaşından ən az təsirlənən digər tərəf isə Avropa Birliyi ölkələri olacaq. Çünki bu ittifaq öz neft ehtiyacının cəmi 18-20%-ni Fars körfəzindən alır. Bunu isə Rusiyadan neft almaqla kompensasiya edə bilərlər. Hər halda ABŞ Rusiyanın neft ixracına tətbiq etdiyi sanksiyanı bir aylığına ortadan qaldır. Fikrimcə, hər ay bu bir aylıq möhləti artıra-artıra gedəcək. Beləcə, Tramp hökuməti Rusiyanın “ipini” də öz əlində saxlamağa çalışacaq. Ukrayna da bu enerji savaşından ən çox itirənlərdən ola bilər. Çünki ABŞ-İsrail cütlüyü bu savaşı çıxarmaqla bir daşla iki quş vurmuş oldu. Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, Rusiyanı bir aylıq icazələrlə özünə bağlayan ABŞ bundan sonra daha rahat şəkildə Ukraynadan güzəştlər tələb edəcək. Enerji böhranı ilə üzləşmək istəməyən Avropa ölkələri də arzulamasalar belə, imtahana çəkiləcəklər. Nəticədə Rusiya ilə əməkdaşlığa geri dönmək zorunda qalacaqlar”.\E.Məmmədəliyev,Musavat.com\

Polise.az