Hamı başqa cür düşünürdü: Motsartın əfsanəvi əsərinin Osmanlı kökləri olduğu ortaya çıxdı…
Dünyanın hər yerində əks-səda verən o unikal notlar… Motsartın ölməz əsəri olan “Türk marşı”nı hər kəs bilir, amma adının arxasındakı böyük sirri çox az adam eşidib!
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən verdiyi xəbərə görə, məlum olub ki, bu əfsanəvi kompozisiyanın hekayəsi sadəcə bir musiqi dahisinin seçimi deyil, Osmanlı imperiyasının Avropada yaratdığı böyük fırtınanın birbaşa əksidir. Avropanın osmanlılara olan heyranlığını musiqi notlarında əks etdirən bu əsərin arxasında sizi təəccübləndirəcək tarixi bir hekayə dayanır. Motsartı valeh edən həqiqətin təfərrüatları…
Hər pianoçunun ən azı bir dəfə ifa etdiyi və demək olar ki, hər kəsin ən azı bir dəfə eşitdiyi Motsartın məşhur “Türk marşı” əslində bizə sadəcə bir musiqi əsərindən daha çox şey deyir.
“Türk marşı”nın bu gün də davamlı populyarlığının sirri onun klassik musiqidə köhnə Osmanlı ruhunu hələ də aydın şəkildə çatdırmaq qabiliyyətindədir. Bəs əsərin adının sadəcə “Türk” kimi qeydiyyata alınmasının arxasındakı əsl hekayə nədir?
Avropada əsən Osmanlı küləyi
Klassik musiqinin dahisi Motsartın bu əsəri “Türk marşı” adlandırmasının səbəbi, 18-ci əsr Avropasının sosial-mədəni strukturunda kök salmış “Turquerie” (Türk üslubu) hərəkatı və Osmanlı estetikasına olan kollektiv maraqdadır. O dövrdə güclü siyasi və mədəni aktyor kimi Osmanlı imperiyası Avropa təxəyyülünə təsir göstərirdi.
Xüsusilə Osmanlı hərbi orkestr musiqisinin ritmi və tembri Qərb bəstəkarlarını çox maraqlandırırdı. Motsart bu cərəyanı izləyən sənətçilər arasında idi.
Osmanlı hərbi orkestr musiqisindən ilhamlanan ritmlər
Rondo Alla Turca, Motsartın 1783-cü ildə bəstələnmiş 11 nömrəli Fortepiano Sonatasının üçüncü hissəsidir.
Əsərdəki marş ritmi, sürətli yeriş tempi və zərb alətlərini təqlid edən kəskin vurğular dinləyicilər üçün Osmanlı hərbi orkestr musiqisinin səsini birbaşa xatırladır.
Xüsusilə də zil və nağaraların yaratdığı güclü, xırıltılı ritmik quruluş əsərdə piano vasitəsilə yenidən qurulur.
Motsartın bu hissədə istifadə etdiyi melodik axın Qərb musiqisinə aid olsa da, ritmik quruluş tam “Türk təsiri” daşıyır.
“Alla turka” üslubu
18-ci əsrin ortalarından etibarən Avropada “alla turka” adlı fərqli bir üslub yaranmağa başlayıb.
Bu üslub Osmanlı hərbi orkestr musiqisinin coşğun strukturunu Qərb harmoniyaları ilə qarışdırıb.
Motsartın əsəri bu hərəkatın ən məşhur və ən uğurlu nümunəsinə çevrilib və beləliklə, onun adını tarixə yazdırıb.
“Türk marşı” adı, ictimaiyyətin bu melodiyanı Osmanlı İmperiyası ilə əlaqələndirməsi səbəbindən yaranıb. Vaxt keçdikcə bu ad rəsmi təyinatdan daha çox adət halına gəlib və melodiya bu adla bütün dünyada tanınmağa başlayıb.
Bu qədər sevilməsinin səbəbi nədir?
Əsərin enerjili tempi və yaddaqalan melodiyası onu Motsartın ən məşhur əsərlərindən birinə çevirib.
Texniki cəhətdən təsir edici fortepiano hissəsi onu tələbələrdən virtuozlara qədər geniş auditoriya ümün əlçatan edib.
Bundan əlavə, “Türk marşı” mədəniyyətlər arasında körpü təmsil etdiyi üçün həm musiqi, həm də tarixi baxımdan maraqlı olaraq qalır.
Polise.az
