“İranın nüvə proqramından nə qalıb və o nə qədər təhlükə törədir?” – BBC
“Müharibə zərbələrindən sonra İranın nüvəsindən real vəziyyət və mümkün risklər…”
İranın nüvə proqramı yenidən beynəlxalq gündəmdədir. ABŞ regionda texniki istismarını artırıb və Vaşinqton Tehranın yeni razılaşmaya getmə ehtimalı təsir variantını istisna etmir.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə “bbc.com” nəşri yazıb.
Prezident Donald Tramp bildirib ki, İranın nüvə silahı əldə etməsinə yol verilə bilməz. Tehran şirkəti beynəlxalq enerji istehsalını inkar edir, lakin Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) və Qərb ölkələrini tam idarə etmir.
Zərbələrdən sonra vəziyyət
Ötən ilin iyununda İsrail-İran qarşıdurması zamanı İsfahan, Natanz və Fordo obyektləri vurulub. Tramp onların “tam məhvini” desə də, MAQATE işçisi Rafael Qrossi obyektlərin ciddi şəkildə gördüyü, lakin tam sıradan çıxmadığını açıqlayıb.
Hücumlar ərəfəsində İranın 60 faizə qədər yüklənmiş 440 kq uranı var idi. Bu qədər əlavə quraşdırma ilə təxminən 10 bomba üçün istifadə edilə bilər.
Problem ondadır ki, MAQATE zərbə dəymiş əsas obyektlərə çıxış əldəb və ehtiyatların taleyi qeyri-müəyyəndir.
Proqram necə bu günə qədər?
İran Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin həyata keçirilməsi və əldə edilməsinin dinc məqsədi olduğunu bildirir. MAQATE-də 2003-cü ilə qədər hissələrlə bağlı fəaliyyətlərin mövcudluğu açıqlanıb. 2015-ci ildə imzalanmış təmirlə bağlanma 3,67 faizlə məhdudlaşdırılıb. Lakin 2018-ci ildə Tramp razılaşmadan çıxarmaq və elektrik enerjisini bərpa edib. İran buna cavab olaraq yenidən yükləməni 60 faizə qaldırıb və Fordoda fəaliyyətini bərpa edib. 2025-ci ilin iyununda MAQATE İranı rəsmi olaraq qanun pozuntusuna görə ittiham edib, ardınca İsrailə zərbələrə salıb.
İran bomba yarada bilərmi?
ABŞ Müdafiə Kəşfiyyatı araşdırmasına görə, İrana qədər silah səviyyəli uranı qısa müddətdə, bir həftədən az vaxtda istehsal edilə bilər. Lakin uranı uranı silaha çevirmək ayrıca mürəkkəb səviyyələr tələb edir. İran İsrailin bu irəliləyiş əldə etdiyi iddia etsə də, Qrossi aktiv silah proqramına da baxdığını bildirib.
Niyə İranın nüvə silahı bu qədər önəmlidir?
Qərb liderləri hesab edir ki, nüvə silahlı İran Yaxın Şərqdə güc balansını istifadə edərək, güclə silahlanmanı sürətləndirir və regionda gərginliyi artıra bilər. Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer bunu region sabitliyi üçün ciddi təhlükə adlandırıb. Mütəxəssislərə görə, ən real ssenari müharibə yox, araşdırma aparmaq modeli ola bilər. Lakin əsas risk birində yanlış hesablamadır. Buna görə diplomatik razılaşma da ən təhlükəsiz çıxış yolu hesab olunur.
Polise.az
