Trampın zəiflətmək istədiyi şimali alyans: NATO haqqında bildiklərimiz və bilmədiklərimiz

Qlobal siyasətin mərkəzində yenidən NATO məsələsi dayanır.

Musavat.com xəbər verir ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın son açıqlamaları Şimali Atlantika Alyansının gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaradıb. Bu suallar təkcə alyansın daxilində deyil, həm də Rusiya–Ukrayna müharibəsinin mahiyyəti və səbəbləri fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Gemini_Generated_Image_3vv3il3vv3il3vv3.png (2.15 MB)

NATO 1949-cu ildə yaradılarkən məqsəd Sovet İttifaqının genişlənməsinin qarşısını almaq idi. Lakin zaman keçdikcə bu təşkilat sadəcə hərbi blokdan çıxaraq daha geniş funksiyalı siyasi və təhlükəsizlik sisteminə çevrildi. Bu gün NATO 32 üzv dövləti birləşdirir, kollektiv müdafiə prinsipinə əsaslanır və Avro-Atlantik təhlükəsizlik arxitekturasının əsas sütunu hesab olunur. Ən mühüm məqamlardan biri isə budur ki, NATO yalnız təhlükəsizlik alyansı deyil, həm də Qərb siyasi sisteminin institusional dayaqlarından biridir.

Rusiya uzun illərdir NATO-nun genişlənməsini öz təhlükəsizliyi üçün əsas təhdid kimi təqdim edir. Xüsusilə Ukraynanın potensial NATO üzvlüyü Moskva üçün “qırmızı xətt” sayılırdı. Kremlin arqumentlərinə görə, alyansın şərqə doğru genişlənməsi Rusiyanı strateji mühasirəyə alır və Ukraynanın NATO-ya qoşulması ölkənin təhlükəsizlik sistemini çökdürə bilər. Bu səbəbdən Rusiya Ukraynaya müdaxiləni təkcə hərbi addım kimi deyil, həm də geosiyasi və ideoloji qərar kimi əsaslandırdı. Açıq demək lazımdır ki, NATO faktoru bu müharibənin başlanmasında əsas arqumentlərdən biri kimi istifadə olunub.

Gemini_Generated_Image_1n1r351n1r351n1r.png (2.39 MB)

Lakin hazırda fərqli bir mənzərə formalaşır. ABŞ prezidenti Donald Trampın NATO ilə bağlı ritorikası alyans daxilində ciddi narahatlıq yaradır. O bildirir ki, ABŞ NATO-da qalmağa məcbur deyil, Avropa öz təhlükəsizliyinin yükünü özü daşımalıdır və Vaşinqton artıq başqalarının təhlükəsizliyini maliyyələşdirmək istəmir. Bu yanaşma faktiki olaraq NATO-nun əsas prinsipi olan kollektiv müdafiə anlayışını sual altına qoyur.

Trampın siyasətini ümumiləşdirsək, o, NATO-nu birbaşa dağıtmır, lakin onun funksional gücünü zəiflədir. Bu, ilk növbədə ABŞ-ın öhdəliklərinin qeyri-müəyyənləşməsi ilə özünü göstərir. Paralel olaraq Avropada “ABŞ bizi müdafiə edəcəkmi?” sualı yaranır və alyans daxilində etimad azalır. Bu isə təşkilatın strateji bütövlüyünə təsir göstərir.

Gemini_Generated_Image_k7wuexk7wuexk7wu.png (2.35 MB)

Belə bir vəziyyət Kremlin illərlə əsaslandırdığı “NATO təhlükəsi” arqumentinin müəyyən dərəcədə zəifləməsi deməkdir. Bununla belə, Qərb daxilində parçalanma görüntüsünün yaranması Rusiyanın strateji mövqeyini dolayısı ilə gücləndirə bilər. Burada diqqətçəkən bir geosiyasi paradoks ortaya çıxır: Rusiya Ukraynaya hücum edərkən əsas arqumentlərindən biri NATO idi, lakin indi həmin alyansı zəiflədən proses məhz Vaşinqtondan qaynaqlanır.

Bütün bu proseslərə baxmayaraq, NATO hələ də güclü hərbi alyans olaraq qalır. Üzvlərin sayı artıb, müdafiə xərcləri yüksəlib və şərq cinahı daha da möhkəmləndirilib. Lakin eyni zamanda ABŞ–Avropa münasibətlərində müəyyən çatlar yaranır, alyans daxilində siyasi vahidlik zəifləyir və yeni, çoxqütblü təhlükəsizlik modeli formalaşmağa başlayır.

Gemini_Generated_Image_2deezt2deezt2dee.png (2.40 MB)

Beləliklə, bugünkü NATO əvvəlki NATO deyil. O, hərbi baxımdan daha güclü və geniş olsa da, siyasi baxımdan daha həssas və sınaq qarşısındadır. Əsas məsələ də məhz bundadır: alyansın gələcəyi artıq yalnız onun hərbi gücü ilə deyil, daxili siyasi birliyi ilə müəyyən olunacaq.

Əgər əvvəllər əsas sual “NATO Rusiyanı dayandıra biləcəkmi?” idisə, indi bu sual dəyişib. Artıq əsas müzakirə mövzusu belədir: “NATO öz daxilində parçalanmadan qala biləcəkmi?” Bu sualın cavabı isə təkcə Ukrayna müharibəsinin deyil, bütövlükdə qlobal təhlükəsizlik sisteminin gələcəyini müəyyən edə bilər.

Bu gün baş verənlər sadəcə bir alyansın taleyi deyil, yeni dünya düzəninin necə formalaşacağının açıq siqnallarıdır.

Polise.az

Hamısını Göstər

Related Articles

Bir cavab yazın

Back to top button