SSRİ-nin 26 dünya rekordu vuran təyyarəsi – Bakı ilə bağlı az bilinən tarixçə
1956-cı il sentyabrın 15-də sovet sərnişin aviasiyası tarixində mühüm hadisə baş verib – Tu-104 reaktiv sərnişin təyyarəsi ilk müntəzəm reysini həyata keçirib.
Musavat.com xəbər verir ki, Moskvanın Vnukovo hava limanından havaya qalxan Tu-104 7 saat 10 dəqiqə sonra İrkutska enib. Təyyarə həmin məsafəni o dövrün porşenli sərnişin təyyarələrindən təxminən üç dəfə daha sürətli qət edib.
Tu-104 məşhur aviakonstruktor Andrey Tupolevin rəhbərliyi altında Tu-16 strateji bombardmançısının bazasında hazırlanmışdı. Yeni sərnişin təyyarəsində Tu-16-nın qanadlarından və quyruq hissəsinin konstruksiyasından istifadə edilmişdi.
Təyyarənin salonunun hazırlanmasında “salon – evdir” prinsipi əsas götürülmüşdü. Məhz Tu-104-də SSRİ-də sərnişinlərə ilk dəfə uçuş zamanı isti yemək təqdim edilməyə başlanmışdı.
1957–1960-cı illərdə Tu-104 sürət və yükdaşıma göstəriciləri üzrə 26 dünya rekordu müəyyənləşdirib. Bu, həmin sinfə aid digər təyyarələrdən daha yüksək göstərici idi.
Tu-104 ümumilikdə 23 il istismarda olub. Bu müddətdə təyyarələr təxminən 100 milyon sərnişin daşıyıb, 600 min reys həyata keçirib və ümumilikdə 2 milyon uçuş saatı havada olub.
Tu-104 SSRİ-də müntəzəm sərnişin daşımalarına başlayan ilk reaktiv təyyarə olmaqla sovet mülki aviasiyasının ən məşhur təyyarələrindən birinə çevrilib.
Təyyarənin tarixində ən maraqlı məqamlardan biri onun hələ müntəzəm sərnişin reyslərinə başlamazdan əvvəl Qərbdə böyük maraq yaratmasıdır. 1956-cı ilin martında Tu-104 Londona uçduqda onun Hitrou hava limanında görünməsi Britaniya mətbuatının və aviasiya mütəxəssislərinin diqqətini çəkmişdi. Hətta bəzi Qərb müşahidəçiləri SSRİ-nin belə bir reaktiv sərnişin təyyarəsinə sahib olmasını gözləmirdilər.
Tu-104-ün daha bir qeyri-adi üstünlüyü tarixi şəraitdən yaranmışdı. Dünyanın ilk reaktiv sərnişin təyyarəsi olan Britaniyanın “Comet” təyyarələrinin ağır qəzalardan sonra uçuşları dayandırılmışdı. Nəticədə 1956–1958-ci illərdə Tu-104 faktiki olaraq dünyada müntəzəm sərnişin reysləri həyata keçirən yeganə reaktiv təyyarə olmuşdu.
Təyyarənin sürəti ilə yanaşı, səsi də diqqət çəkirdi. Tu-104 o qədər gurultulu idi ki, 1950-ci illərin sonunda Britaniyada onun yaratdığı səs-küy məsələsi hətta parlament müzakirələrinə qədər gedib çıxmışdı.
Tu-104 xaricə də satılmışdı. Çexoslovakiyanın ČSA aviaşirkəti onun yeganə xarici mülki alıcısı olmuş və altı Tu-104A əldə etmişdi.
Tu-104-ün Azərbaycanla bağlı maraqlı izi də var. Sovet dövründə əfsanəvi təyyarənin kiçik surətləri məhz Bakıda istehsal olunur və SSRİ-nin müxtəlif bölgələrinə göndərilirdi. Söhbət Bakı Oyuncaq Fabrikində hazırlanan yığılan plastik Tu-104 modellərindən gedir.
Ümumilikdə təxminən 200 Tu-104 istehsal edilib. Təyyarənin ilk uçuşu 17 iyun 1955-ci ildə baş tutub, seriyalı istehsalı isə 1960-cı ildə başa çatıb. Tu-104 sonradan yaradılan Tu-124, Tu-134 və Tu-154 kimi məşhur sovet sərnişin təyyarələrinin inkişafına da yol açıb.
Musavat.com
