Qəzzalıların birinci düşməni HƏMAS-dırmı? – Bu təşkilatı kimlər romantikləşdirir…

Qəzzada böyümüş fələstinli-amerikalı yazıçı Əhməd Fua­d əl-Xətib “The New York Times” qəzetində dərc olunan məqaləsində HƏMAS-ın Qəzzanın gələcəyində rolunun olmamalı olduğunu müdafiə edib. O, həmçinin Qərbdəki bəzi Fələstin tərəfdarı çevrələrin HƏMAS-ı və onun silahlı “müqavimət” ideologiyasını romantikləşdirdiyini bildirib.

Moderator.az bu yazını  “Nyu-York-Tayms” nəşrinin “Qəzzanı xilas etmək üçün HƏMAS-a müqavimət göstərin” başlıqlı məqaləsinə istinadla hazırlayıb.

Müəllifin fikrincə, Qəzzanın gələcəyini qurmaq üçün ilk növbədə HƏMAS-ın siyasi və hərbi hökmranlığına son qoyulmalıdır. O hesab edir ki, təşkilatın illərdir davam edən idarəçiliyi fələstinlilərə daha təhlükəsiz və firavan həyat gətirməyib.

Əl-Xətib HƏMAS-ın özünü “müqavimət” hərəkatı kimi təqdim etməsinə də etiraz edir. Onun fikrincə, bu anlayış təşkilatın Qəzza daxilindəki idarəçilik üsulunu, siyasi rəqiblərinə münasibətini və İsrailə qarşı həyata keçirdiyi hücumların nəticələrini kölgədə qoyur.

Müəllif 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumundan sonra başlayan müharibənin Qəzzanı böyük humanitar fəlakətlə üz-üzə qoyduğunu yazır. O, özü də ailə üzvlərini müharibə zamanı itirdiyini bildirir.

Əl-Xətibin fikrincə, HƏMAS-ın silahlı mübarizə strategiyası nəticədə Qəzza sakinlərinin öz gələcəklərini müəyyənləşdirmək imkanlarını daha da məhdudlaşdırıb.

Məqalənin əsas tezislərindən biri HƏMAS-ın bütün fələstinlilərin siyasi iradəsinin ifadəçisi kimi təqdim edilməsinə etirazdır. Əl-Xətib hesab edir ki, fələstinli olmaq HƏMAS-ı dəstəkləmək demək deyil. Onun sözlərinə görə, Qəzzada yaşayan insanların təşkilata münasibəti heç də yekcins deyil və fələstinlilərin HƏMAS-dan fərqli siyasi mövqe tutmaq hüququ var.

Müəllif Qəzzanın gələcəyinin bir təşkilatın silahlı qanadı və ideologiyası üzərində qurulmasını yolverilməz hesab edir. Onun fikrincə, əsas məsələ insanların təhlükəsizliyi, normal həyat şəraiti, iqtisadi inkişaf və siyasi özünüidarə imkanlarının yaradılmasıdır.

Əl-Xətibin mövqeyinə görə, HƏMAS-ın “müqavimət” adı altında apardığı siyasət Qəzzalıların gündəlik həyatını yaxşılaşdırmayıb. Əksinə, təşkilatın İsrailə qarşı davamlı silahlı qarşıdurma xətti Qəzza əhalisini dəfələrlə ağır müharibələrin mərkəzinə gətirib.

Əl-Xətibin məqaləsinin ən sərt hissələrindən biri Qərbdəki bəzi Fələstin tərəfdarı fəallara yönəltdiyi tənqiddir. Müəllif hesab edir ki, Qəzzadan uzaqda yaşayan bəzi fəallar HƏMAS-ın fəaliyyətini “müqavimət” anlayışı ilə romantikləşdirir və təşkilatın üzvlərini azadlıq mübarizəsinin qəhrəmanları kimi təqdim edirlər. Onun fikrincə, bu yanaşma Qəzza sakinlərinin real problemlərini arxa plana keçirir. Əl-Xətib xüsusilə HƏMAS-ın zorakılığını və siyasi repressiyalarını nəzərə almadan yalnız “müqavimət” anlayışını ön plana çıxaran yanaşmaları tənqid edir.

Müəllifin fikrincə, Qərbdə bəzi insanlar üçün HƏMAS-ın silahlı mübarizəsi romantik siyasi simvola çevrilib. Lakin həmin insanların bir hissəsi HƏMAS-ın idarə etdiyi ərazidə yaşamır və təşkilatın hakimiyyəti altında fələstinlilərin üzləşdiyi problemləri birbaşa öz üzərində hiss etmir.

Əl-Xətibin yanaşmasına görə, kənardan HƏMAS-ı romantik “müqavimət” hərəkatı kimi təqdim etmək asandır. Lakin Qəzzada yaşayan insanlar üçün məsələ daha mürəkkəbdir: söhbət yalnız İsrailə qarşı mübarizədən deyil, həm də gündəlik təhlükəsizlikdən, siyasi azadlıqlardan və normal həyat imkanlarından gedir.

Məqalənin diqqətçəkən tərəflərindən biri də müəllifin öz təcrübəsidir. Əl-Xətib HƏMAS-a qarşı açıq mövqe sərgilədikdən sonra sosial şəbəkələrdə kəskin hücumların hədəfinə çevrildiyini bildirir. Onu İsraillə əməkdaşlıq etməkdə, “satılmaqda” və müxtəlif dairələr tərəfindən idarə olunmaqda ittiham edənlər olub.

Bu reaksiyalar müəllifin qarşısında başqa bir sual doğurur:

Əl-Xətib hesab edir ki, Fələstin məsələsi ətrafında Qərbdə aparılan siyasi müzakirələrin bir hissəsi o qədər “müqavimət” ritorikasına köklənib ki, HƏMAS-ı tənqid edən fələstinlilərin səsi də bəzən eşidilmir.

Müəllifə görə, bu, paradoksal vəziyyət yaradır: Fələstin xalqının azadlığı və hüquqları uğrunda mübarizə apardığını deyən bəzi insanlar fələstinlilərin özlərinin HƏMAS-a qarşı siyasi mövqeyini qəbul etmək istəmirlər. Əl-Xətib isə bunun əksini müdafiə edir. Onun fikrincə, fələstinlilərin HƏMAS-ı tənqid etmək hüququ onların Fələstin xalqına münasibətini müəyyənləşdirən əsas prinsiplərdən biri olmalıdır.

Müəllifin mövqeyində mühüm məqam ondan ibarətdir ki, HƏMAS-a qarşı çıxmaq avtomatik olaraq İsrail hökumətinin siyasətini müdafiə etmək kimi qiymətləndirilməməlidir. Əl-Xətib İsrailin Qəzzadakı hərbi əməliyyatlarını və fələstinlilərin üzləşdiyi humanitar fəlakəti ayrıca müzakirə edir. Lakin onun fikrincə, İsrailin siyasətinə qarşı çıxmaqla HƏMAS-ın siyasətinə haqq qazandırmaq arasında seçim etmək məcburiyyəti yoxdur.

Başqa sözlə, müəllif həm İsrailin fələstinlilərə münasibətini tənqid etməyin, həm də HƏMAS-ın silahlı fəaliyyətinə və idarəçilik modelinə qarşı çıxmağın mümkün olduğunu düşünür.

Onun fikrincə, Fələstin məsələsinə sağlam yanaşma məhz bu iki məsələni bir-birindən ayırmağı tələb edir.

Əl-Xətib Qəzzanın gələcəyi ilə bağlı HƏMAS-dan fərqli siyasi model təklif edir. Onun fikrincə, Qəzzanın yenidən qurulması yalnız dağıdılmış binaların və infrastrukturun bərpası ilə məhdudlaşmamalıdır. Eyni zamanda siyasi sistem, idarəçilik və iqtisadiyyat da yenidən qurulmalıdır. Müəllif Qəzzanın silahlı qrupların deyil, fələstinlilərin öz siyasi iradəsinin müəyyən etdiyi bir gələcəyə sahib olmasını istəyir. Onun düşüncəsinə görə, Qəzzada insanların təhlükəsizliyini və rifahını təmin edən, iqtisadi inkişaf üçün imkan yaradan və siyasi rəqabətə şərait verən idarəçilik modeli qurulmalıdır. Əl-Xətib bunun üçün HƏMAS-ın siyasi və hərbi hakimiyyətinin sona çatmasını vacib hesab edir…

HƏMAS-ın tərəfdarları isə təşkilatı Fələstin torpaqlarının İsrail işğalına qarşı silahlı mübarizə aparan əsas qüvvə kimi təqdim edirlər. Təşkilatın tərəfdarları üçün HƏMAS-ın silahlı qanadı Fələstin müqavimətinin simvoludur. Onlar hesab edirlər ki, İsrail işğalı davam etdiyi müddətdə silahlı müqavimət legitimdir. Lakin Əl-Xətib bu yanaşmanın Qəzza əhalisinin real vəziyyətini nəzərə almadığını düşünür. Onun fikrincə, hər hansı siyasi və ya hərbi təşkilatı “müqavimət” adlandırmaq onun bütün fəaliyyətlərini avtomatik olaraq legitimləşdirmir. Xüsusilə də həmin təşkilatın öz cəmiyyətinə münasibəti ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma Qəzza məsələsi ilə bağlı beynəlxalq müzakirələrdə kifayət qədər həssas mövzudur. Çünki HƏMAS həm Fələstin ərazisində siyasi aktor, həm də ABŞ və Avropa İttifaqı da daxil olmaqla bir sıra ölkələr tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınan silahlı qrupdur…

Əl-Xətibin məqaləsinin başlıca sualı da məhz budur: Qəzza əhalisinin bütün problemlərini yalnız İsrailin siyasəti ilə izah etmək mümkündürmü?

Müəllifin cavabı mənfidir. Onun fikrincə, İsrailin hərbi əməliyyatlarının və siyasətinin tənqid olunması zəruridir. Lakin bu, HƏMAS-ın məsuliyyətini aradan qaldırmır. Əl-Xətib hesab edir ki, Qəzza sakinlərinin qarşılaşdığı problemlərin bir hissəsində HƏMAS-ın siyasi və hərbi strategiyasının da rolu var. Bu baxımdan müəllif HƏMAS-ın fələstinlilər adından danışmaq monopoliyasına qarşı çıxır…

Məqalənin ən mühüm mesajlarından biri isə fələstinlilərin öz səslərinin eşidilməsi ilə bağlıdır. Əl-Xətibə görə, Qərb cəmiyyətlərində Fələstin məsələsi haqqında danışan zaman bəzən fələstinlilərin özlərinin müxtəlif mövqelərə malik olduğu unudulur. Halbuki Fələstin cəmiyyətində də siyasi baxışlar müxtəlifdir. Hər bir fələstinlinin HƏMAS-ı dəstəkləmək məcburiyyətində olmadığı kimi, İsrail hökumətinin siyasətini qəbul etməməsi də onu avtomatik olaraq HƏMAS tərəfdarına çevirmir. Müəllif məhz bu fərqin nəzərə alınmasını istəyir. Onun fikrincə, Qəzza sakinlərinin gələcəyi barədə qərar verilərkən əsas sual “HƏMAS qalmalıdır, yoxsa yox?”dan daha geniş qoyulmalıdır: Qəzzalılar necə bir siyasi və sosial sistemdə yaşamaq istəyirlər?..

Əhməd Fuad əl-Xətibin “The New York Times” üçün yazdığı məqalə Qəzza müharibəsi ilə bağlı ən mübahisəli mövzulardan birini gündəmə gətirir. Müəllif HƏMAS-ın “müqavimət” adı altında romantikləşdirilməsinə qarşı çıxır və təşkilatın Qəzzanın gələcəyində siyasi və hərbi rolunun olmamasını müdafiə edir. Onun mövqeyinə görə, fələstinlilərin hüquqlarını müdafiə etmək HƏMAS-ı müdafiə etmək demək deyil. Eyni şəkildə, HƏMAS-a qarşı çıxmaq da İsrail hökumətinin bütün siyasətini qəbul etmək anlamına gəlmir.

Əl-Xətibin fikrincə, Qəzzanın gələcəyi nə HƏMAS-ın silahlı ideologiyasına, nə də kənardan Qəzza haqqında romantik təsəvvürlər formalaşdıran insanların baxışlarına bağlanmalıdır.

Əsas söz Qəzza sakinlərinin özünə verilməlidir. Çünki müharibənin, dağıntıların və siyasi qarşıdurmanın bütün ağırlığını yaşayan məhz onlardır…