Mehriban Vəliyeva: Kənardan cəmiyyət daxilində süni qarşıdurma yaratmağa yönəlmiş kampaniyalar var

“Müasir dövrdə təhsil yalnız bilik və bacarıqların aşılanması prosesi deyil, eyni zamanda milli kimliyin qorunması, vətəndaş məsuliyyətinin formalaşdırılması və dövlətin ideoloji təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan sahədir. Məktəb cəmiyyətin gələcəyini yetişdirən, uşaqlara elmi dünyagörüşü, milli-mənəvi dəyərlər, qanunlara hörmət və vətənpərvərlik aşılayan mühüm ictimai institutdur. Buna görə də təhsil mühitində baş verən hər bir prosesə yalnız gündəlik mübahisələr kontekstində deyil, dövlətçilik, milli maraqlar və gələcək nəsillərin sağlam inkişafı baxımından yanaşmaq lazımdır.

Bu sözləri Teleqraf-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva deyib.

O qeyd edib ki, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir: “Bu prinsip ölkəmizin Konstitusiyasında təsbit olunmuş hüquqi və siyasi quruluşun əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Dünyəvilik dini dəyərlərin inkarı deyil, dövlət idarəçiliyinin, qanunvericiliyin və ictimai münasibətlərin hüquqi əsaslarla tənzimlənməsi, müxtəlif dini inanclara və dünyagörüşlərinə malik insanların bərabər hüquqlarının təmin edilməsidir. Dünyəvi dövlət modelinin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, heç bir dini dünyagörüşü dövlətin ümumi idarəçilik sistemini müəyyən etmir və hər bir vətəndaşın hüquqları qanun qarşısında bərabər şəkildə qorunur.

Bu yanaşma təhsil sisteminə də aiddir. Dünyəvi təhsil uşaqların elmi biliklərə yiyələnməsini, tənqidi düşünmə qabiliyyətinin inkişafını, müstəqil qərarvermə bacarığının formalaşmasını və müxtəlif dünyagörüşlərinə hörmət ruhunda yetişməsini nəzərdə tutur. Məktəbin başlıca vəzifəsi şagirdə keyfiyyətli təhsil vermək, onun intellektual və mənəvi inkişafına şərait yaratmaqdır. Məktəb dini mübahisələrin, ideoloji qarşıdurmaların və müxtəlif dini təsirlərin sınaqdan keçirildiyi məkan deyil. Burada əsas meyar uşağın təhsil hüququ, təhlükəsizliyi, psixoloji rifahı və qanunla müəyyən edilmiş tədris qaydalarına riayət olunmasıdır.

Orta məktəblərdə normal tədris prosesinin təşkili, vahid məktəbli geyim formasının tətbiqi və Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarlarının icrası da məhz bu çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Məktəbli forması təhsil müəssisəsində nizam-intizamın, bərabərliyin və vahid təhsil mühitinin təmin olunmasına xidmət edir. Onun məqsədi şagirdlər arasında sosial fərqlərin geyim vasitəsilə qabardılmasının qarşısını almaq, məktəbə məxsus ümumi qaydaları möhkəmləndirmək və tədris prosesinin təşkilinə dəstək verməkdir.

Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydaların icrası ayrı-ayrı şəxslərin mülahizələrindən deyil, hüquqi normalardan irəli gəlməlidir. Dövlət qərarlarının tətbiqində ardıcıllıq, izah və hüquqi aydınlıq təmin edilməli, məktəb rəhbərləri, müəllimlər və valideynlər arasında düzgün kommunikasiya qurulmalıdır. Hər hansı məsələnin emosional müstəviyə keçirilməsi, uşaqların və ailələrin qarşı-qarşıya qoyulması problemi həll etmir. Əksinə, hüquqi normaların mahiyyətinin düzgün izah edilməsi və təhsil müəssisələrində sağlam dialoqun təşviqi anlaşılmazlıqların qarşısını almağa kömək edir”.

Deputat bildirib ki, məktəbli forması ilə bağlı qaydaların tətbiqini Azərbaycanda baş örtüyünə ümumi qadağa kimi təqdim etmək düzgün yanaşma deyil:
“Baş örtüyü gündəlik həyatda, müxtəlif təşkilatlarda və dövlət qurumlarında istifadə olunan geyim elementlərindən biridir. Məsələni bütövlükdə dini etiqad azadlığının məhdudlaşdırılması kimi təqdim etmək hüquqi və ictimai müzakirənin mahiyyətini təhrif edə bilər. Burada əsas məsələ konkret təhsil müəssisəsində qüvvədə olan geyim qaydalarının və müvafiq hüquqi normaların düzgün şərh olunmasıdır. Hər bir halda, dini etiqad azadlığına hörmət edilməli, heç kim dini mənsubiyyətinə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmamalı, uşaqların hüquqları və qanuni maraqları qorunmalıdır.

Milli dəyərlər və dünyəvilik bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Azərbaycan cəmiyyətinin tarixi inkişafı göstərir ki, milli kimliyimizin qorunması, ailə institutunun möhkəmləndirilməsi, qadınların ictimai həyatda iştirakı, elmə və təhsilə verilən önəm, müxtəlif mədəniyyətlərə hörmət ölkəmizin mənəvi inkişafının mühüm istiqamətləridir. Azərbaycan ailə modeli qarşılıqlı hörmət, valideyn məsuliyyəti, uşaqlara qayğı, nəsillər arasında mənəvi bağlılıq və milli-mədəni irsin ötürülməsi kimi dəyərlərə əsaslanır.

Bu dəyərlərin qorunması cəmiyyətin müasir dünyadan təcrid edilməsi demək deyil. Əksinə, qloballaşan dünyada milli kimliyini qorumaq istəyən cəmiyyət həm açıq fikirli olmalı, həm də öz tarixi təcrübəsinə, mədəniyyətinə və hüquqi əsaslarına söykənməlidir. Burada mühüm məsələ xarici təcrübəni kor-koranə təqlid etmək deyil, onu Azərbaycanın milli maraqları, Konstitusiyası və cəmiyyətimizin inkişaf xüsusiyyətləri baxımından dəyərləndirməkdir.

İdeoloji təhlükəsizlik də bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət qazanır. Dövlətin təhlükəsizliyi yalnız ərazi bütövlüyünün və sərhədlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. Cəmiyyətin informasiya mühitinin sağlamlığı, tarixi yaddaşın qorunması, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, gənclərin manipulyasiyalardan müdafiəsi və uşaqların sağlam dünyagörüşündə yetişməsi də strateji əhəmiyyət daşıyır. İdeoloji təhlükəsizlik insanlara hansı fikri düşünməli olduqlarını diktə etmək deyil; onların müstəqil düşünmək, məlumatı təhlil etmək, həqiqətlə manipulyasiyanı fərqləndirmək və öz qərarlarını şüurlu şəkildə vermək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

Bu baxımdan ailə, məktəb və dövlət institutlarının üzərinə mühüm məsuliyyət düşür. Uşaqların dini, siyasi və ya digər ideoloji təsirlər vasitəsilə manipulyasiya edilməsinin qarşısının alınması hüquqi və maarifləndirici vasitələrlə həyata keçirilməlidir. Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqlarını, psixoloji inkişafını və təhsil imkanlarını təhlükə altına alan yanaşmalara qarşı prinsipial mövqe nümayiş etdirilməlidir. Lakin hər hansı fikir və ya davranış yalnız fərqli olduğu üçün təhlükə kimi qiymətləndirilməməli, konkret faktlar və hüquqi meyarlar əsasında təhlil olunmalıdır.

Erkən nikah məsələsi bu mövzunun ən həssas istiqamətlərindən biridir. Uşaqların, xüsusilə qızların erkən yaşda nikaha cəlb edilməsi onların təhsil hüququna, sağlamlığına, psixoloji inkişafına və gələcək həyat imkanlarına ciddi zərər vura bilər. Uşaqlıq dövründə üzərinə yetkin insan məsuliyyətlərinin qoyulması, təhsildən uzaqlaşdırılma, erkən hamiləlik riskləri və sosial asılılıq bir çox hallarda ağır həyat nəticələri ilə müşayiət olunur.

Müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Əfqanıstanda və bəzi regionlarda qız uşaqlarının erkən nikaha məcbur edilməsi ilə bağlı narahatedici hallar beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Belə təcrübələrin mövcudluğu göstərir ki, uşaqların hüquqlarının qorunması yalnız milli deyil, həm də beynəlxalq məsuliyyət məsələsidir. Bununla belə, hər hansı ölkənin bütün cəmiyyətini eyni yanaşma ilə səciyyələndirmək doğru olmazdı. Əsas mübarizə konkret zərərli praktikalara, məcburiyyətə, uşaqların hüquqlarının pozulmasına və onların təhsil imkanlarının məhdudlaşdırılmasına qarşı aparılmalıdır.

Azərbaycan qanunvericiliyi uşaqların müdafiəsini və təhsil hüququnu əsas prinsiplərdən biri kimi qəbul edir. Erkən nikah hallarının qarşısının alınması üçün yalnız hüquqi qadağalar kifayət etmir. Ailələrlə maarifləndirici işin gücləndirilməsi, məktəbdən yayınmanın səbəblərinin araşdırılması, sosial risk qrupunda olan uşaqların müəyyənləşdirilməsi və müvafiq dövlət qurumları arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyət vacibdir. Qız uşağının təhsildən kənarda qalması yalnız bir ailənin problemi deyil; bu, cəmiyyətin insan kapitalına, sosial inkişafına və gələcək nəsillərin imkanlarına təsir edən məsələdir.

Bu səbəbdən milli dəyərlərin müdafiəsi adı altında uşaqların hüquqlarını məhdudlaşdıran, onların təhsil almasına mane olan və ya erkən nikahı təşviq edən yanaşmaları əsaslandırmaq mümkün deyil. Əsl milli-mənəvi dəyər uşağı qorumaq, onun ləyaqətinə hörmət etmək, bilik qazanmasına şərait yaratmaq və gələcəyini sərbəst şəkildə qurmasına imkan verməkdir.

Son günlər təhsil və məktəbli geyimi ətrafında yaranan müzakirələrə münasibətdə başqa bir vacib məsələ də informasiya mühitidir. İctimai narazılıqların təşkilatlanmış şəkildə yayılması, sosial şəbəkələrdə emosional çağırışların dövriyyəyə buraxılması və ayrı-ayrı hadisələrin siyasi qarşıdurma predmetinə çevrilməsi mümkündür. Lakin konkret sübutlar olmadan hər hansı prosesin xaricdən idarə edildiyini və ya mərkəzləşdirilmiş şəkildə təşkil olunduğunu qəti fakt kimi təqdim etmək olmaz. Belə iddialar müvafiq araşdırma və etibarlı dəlillərlə əsaslandırılmalıdır.

Bununla yanaşı, müasir dövrdə informasiya manipulyasiyalarının, dezinformasiyanın və cəmiyyət daxilində süni qarşıdurma yaratmağa yönəlmiş kampaniyaların mövcudluğu nəzərə alınmalıdır. Buna qarşı ən səmərəli vasitələrdən biri dövlət qurumlarının vaxtında və aydın məlumat verməsi, ictimaiyyətin media savadlılığının artırılması və vətəndaşların informasiyanı tənqidi qiymətləndirmək bacarığının gücləndirilməsidir. Məktəbli geyimi kimi konkret inzibati məsələlərin şişirdilərək dini azadlıqlara qarşı mübarizə kimi təqdim olunması da ictimai müzakirəni faktlardan uzaqlaşdıra bilər.

Ona görə də bu cür məsələlərdə emosiyalardan daha çox hüquqa, faktlara və sağlam məntiqə üstünlük verilməlidir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının bu mövzu ilə bağlı açıqlamasının əhəmiyyəti də ictimai müzakirənin hüquqi dövlət, milli maraqlar və dünyəvi təhsil prinsipləri çərçivəsində aparılması zərurəti ilə bağlıdır. Belə açıqlamalar şərh edilərkən onların məzmunu, hüquqi əsasları və ictimaiyyətə verdiyi mesajlar dəqiq fərqləndirilməlidir. Siyasi mövqenin əsaslandırılması şəxsləri və ya bütöv sosial qrupları hədəfə almaqla deyil, qanunun aliliyini, təhsil sisteminin funksiyasını və uşaqların mənafeyini izah etməklə daha təsirli olur.

Türkiyədə Azərbaycana qarşı aparıldığı iddia edilən kampaniyalarla bağlı müzakirələrdə də eyni prinsipə riayət etmək vacibdir. Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər ortaq tarixə, mədəniyyətə, dil yaxınlığına və strateji tərəfdaşlığa əsaslanır. Bu münasibətlərin gücü ayrı-ayrı sosial şəbəkə paylaşımlarından və ya mübahisəli şərhlərdən daha genişdir. Bununla belə, Azərbaycana qarşı əsassız ittihamlar və ölkəmizin daxili məsələlərinin təhrif olunmuş formada təqdim edilməsi halları varsa, onlara faktlara əsaslanan, hüquqi və diplomatik baxımdan əsaslandırılmış cavab verilməlidir. Tənqid konkret mövqelərə və iddialara yönəlməli, bütövlükdə Türkiyə cəmiyyətinə və ya xalqına şamil edilməməlidir.

İki qardaş ölkə arasında ictimai dialoqun sağlam əsaslarda qorunması hər iki tərəfin maraqlarına uyğundur. Azərbaycanla Türkiyənin əməkdaşlığı yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır; təhsil, mədəniyyət, gənclər siyasəti və humanitar əlaqələr də bu münasibətlərin mühüm hissəsidir. Məhz buna görə həssas ictimai məsələlərdən qarşılıqlı anlaşmanı zəiflətmək üçün istifadə edilməsinə imkan verməmək, eyni zamanda haqlı iradları diplomatik üslubda və faktlarla ifadə etmək lazımdır”.

Mehriban Vəliyeva vurğulayıb ki, milli kimliyimizin qorunması və təbliği məsələsində kəlağayının xüsusi yeri var: “Kəlağayı Azərbaycan qadınının zərifliyini, milli estetik düşüncəmizi, sənətkarlıq ənənələrimizi və tarixi yaddaşımızı əks etdirən mədəni irs nümunəsidir. O, yalnız geyim elementi deyil, nəsildən-nəslə ötürülən sənət, zövq və mənəvi bağlılıq rəmzidir. Kəlağayı sənətinin UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilməsi bu irsin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının mühüm göstəricisidir.

Kəlağayının daha geniş təbliği üçün sistemli və müasir yanaşmaya ehtiyac var. İlk növbədə, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində milli geyim və dekorativ-tətbiqi sənət nümunələrinə həsr olunmuş maarifləndirici tədbirlər keçirilməli, şagird və tələbələrin bu irsə marağı artırılmalıdır. Muzeylərdə, mədəniyyət mərkəzlərində və regional festivallarda kəlağayı sənətinin tarixi, hazırlanma texnologiyası, rəng və naxışlarının mənası haqqında təqdimatlar təşkil edilməlidir.

Bununla yanaşı, kəlağayı ənənəvi çərçivədə qorunmaqla yanaşı, müasir dizayn, moda sənayesi və yaradıcı iqtisadiyyat vasitəsilə də inkişaf etdirilə bilər. Gənc dizaynerlərin iştirakı ilə müsabiqələrin keçirilməsi, yerli istehsalçıların dəstəklənməsi, rəqəmsal platformalarda keyfiyyətli vizual materialların hazırlanması və kəlağayının beynəlxalq sərgilərdə təqdim olunması bu istiqamətdə səmərəli addımlar ola bilər. Milli irsin qorunması onun yalnız keçmişin yadigarı kimi saxlanılması deyil, müasir həyatın canlı və yaradıcı bir hissəsinə çevrilməsidir.

Son olaraq bildirmək istərdim ki, dünyəvi dövlətçilik, milli-mənəvi dəyərlər, ailə institutunun möhkəmləndirilməsi və ideoloji təhlükəsizlik bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında duran əsas vəzifə bu prinsiplər arasında süni qarşıdurma yaratmaq deyil, onların hüquqi və mənəvi əsaslarını düzgün müəyyənləşdirməkdir. Dünyəvilik dini etiqad azadlığını inkar etmir, milli dəyərlər isə insan hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına bəraət qazandırmır. Əksinə, güclü dövlət həm milli kimliyini qoruyur, həm də vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarını təmin edir.

Məktəb bu tarazlığın formalaşdığı ən mühüm məkanlardan biridir. Burada uşaqlar elmə, biliyə, məsuliyyətə, qanuna hörmətə və vətənə bağlılığa yiyələnməlidirlər. Təhsil mühitinin siyasi və dini qarşıdurmalardan qorunması, məktəbli geyimi ilə bağlı qaydaların hüquqa uyğun və aydın şəkildə tətbiqi, uşaqların erkən nikah və digər zərərli praktikalar qarşısında müdafiəsi dövlətin və cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir.

Azərbaycanın gələcəyi savadlı, milli kimliyinə bağlı, müstəqil düşünən və hüquqlarına hörmət edən gənclərdən asılıdır. Bu məqsədə çatmaq üçün ailə, məktəb, dövlət qurumları və vətəndaş cəmiyyəti qarşılıqlı əməkdaşlıq etməli, həssas məsələlərin müzakirəsində hüquqi dəqiqliyi, ictimai məsuliyyəti və sağlam dialoqu əsas götürməlidir. Milli həmrəyliyin, dünyəvi təhsilin və ideoloji dayanıqlılığın möhkəmləndirilməsi məhz bu yanaşmadan keçir”.

 

Polise.az